ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره) یک نهاد شبهدولتی و خیریهای است که تحت نظارت ولی فقیه اداره میشود و از مهمترین نهادهای تأسیسشده در سالهای آغازین پس از انقلاب اسلامی به شمار میرود. این ستاد در ششم اردیبهشت ۱۳۶۸ و به فرمان امام خمینی (ره)، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، تأسیس شد. هدف اولیه از ایجاد این ستاد، مدیریت و ساماندهی اموال و داراییهای بلاصاحب، مجهولالمالک، ارثهای بدون وارث، و اموال حاصل از اجرای اصل ۴۹ قانون اساسی بود.
ستاد اجرایی در ابتدا مأمور به اداره و استفاده از داراییهای مصادرهشده وابستگان رژیم سابق، اموال نامشروع، و همچنین وجوه شرعی (خمس، ذمه و…) بود که طبق قانون، در اختیار ولی فقیه قرار میگیرد. این نهاد مسئولیت داشت درآمدهای حاصل را در نهادهای حمایتی و خدماتی نظیر بنیاد شهید، کمیته امداد، سازمان بهزیستی، بنیاد مسکن، بنیاد پانزده خرداد و… مصرف کند.
با درگذشت امام خمینی (ره)، این ستاد با حکم مقام معظم رهبری در سال ۱۳۷۳ به محمد شریعتمداری سپرده شد و سپس در سالهای بعد توسط محمد جواد ایروانی (۱۳۷۶) و محمد مخبر (۱۳۸۶) مدیریت شد. با حضور محمد مخبر، رویکرد این نهاد به سمت مشارکت اقتصادی گستردهتر، استفاده از ظرفیت نخبگان، کارآفرینان، و توسعه خدمات در مناطق محروم سوق پیدا کرد.
این نهاد در دو محور اصلی فعالیت میکند:
-
امور خیریه و خدمات عمومی (در راستای عدالت اجتماعی و کمک به اقشار کمبرخوردار)
-
فعالیتهای اقتصادی از طریق مجموعهای از شرکتهای تابعه فعال در حوزههایی مانند:
-
خدمات مالی و بانکداری
-
صنعت نفت و پتروشیمی
-
مخابرات و فناوری اطلاعات
-
کشاورزی، دامپروری و داروسازی
-
ساختوساز و املاک و مستغلات
-
گزارش خبرگزاری رویترز در سال ۲۰۱۳، مجموع ارزش داراییهای این ستاد را حدود ۹۵ میلیارد دلار برآورد کرده بود؛ رقمی که آن را در شمار بزرگترین نهادهای اقتصادی کشور قرار میدهد.
عملکرد این ستاد مبتنی بر اصل ۴۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است که ولی فقیه را مسئول شناسایی و بازگرداندن اموال نامشروع به بیتالمال میداند. مدیریت، فروش، بهرهبرداری و مصرف منابع، همگی تحت نظارت مستقیم رهبری یا نمایندگان منصوب وی انجام میشود.
