قانون اساسی هر کشور، بنیادینترین قانون و پایهگذار ثبات سیاسی و حقوقی آن سرزمین است که هنجارهای برتر جامعه سیاسی را در خود جای داده است. با این حال، از آنجا که تغییر و اصلاح این قانون فرآیندی پیچیده و دشوار است، در اغلب کشورها برای رفع نقصها، ابهامات و پاسخ به نیازهای نوپیدای جامعه، از ابزار «تفسیر» استفاده میشود. در نظام جمهوری اسلامی ایران، بر اساس اصل ۹۸ قانون اساسی، شورای نگهبان به عنوان مفسر رسمی قانون اساسی معرفی شده و از ابتدای تشکیل خود تاکنون، نظرات متعددی را در این زمینه ابراز داشته که به «نظریات تفسیری» شهرت یافته است. این نظریات، که با درخواست مقامات خاصی مانند رئیسجمهور یا رئیس قوه قضائیه صادر میشود، نقش کلیدی در تبیین و تکمیل اصول قانون اساسی ایفا میکند.
پژوهشکده شورای نگهبان به منظور دسترسی آسان به این منابع ارزشمند، تمام نظرات تفسیری صادرشده از سوی این شورا را در کنار متن اصول قانون اساسی گردآوری کرده است. در این مجموعه، که با دقت و تطبیق با اسناد مکتوب اصلی فراهم آمده، تلاش شده تا هم متن بازنگریشده اصول قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ ارائه شود و هم تمام نظریات تفسیری مربوط به هر اصل، به ترتیب تاریخ از ابتدای انقلاب تا پایان سال ۱۳۹۰، درج گردد. همچنین برای جلوگیری از اطاله کلام، در مواردی که یک نظریه به چند اصل مرتبط است، متن کامل آن تنها در یک اصل گنجانده شده و در سایر اصول به آن ارجاع داده شده است.
این اثر به گونهای سازماندهی شده که هر دو بخش قانون اساسی و نظریات تفسیری را به طور مجزا در بر میگیرد. نکته حائز اهمیت آنکه معیار تشخیص نظریات تفسیری از دیگر نظریات مشورتی، یا تصریح خود شورا به تفسیری بودن نظر است یا بر اساس ضابطهای که قائممقام دبیر وقت شورای نگهبان در سال ۱۳۷۳ تعیین کرده، مبنی بر اینکه هر نظریه شورا در ارتباط با قانون اساسی که مشورتی اعلام نشده باشد، به استناد اصل ۹۸، تفسیری محسوب میشود. این مجموعه گامی موثر در جهت شفافسازی و مستندسازی آرای تفسیری شورای نگهبان برای استفاده پژوهشگران و علاقهمندان به حقوق اساسی به شمار میرود.
