تدوین «سند ملی آمایش سرزمین» در ایران نقطه عطفی در گذار از برنامهریزی بخشی به رویکرد یکپارچه و منطقهای محسوب میشود. این سند عمدتاً بر اساس تکالیف قانونی مشخص شده در بند «الف» ماده ۲۶ قانون برنامه ششم توسعه و قانون احکام دائمیه برنامههای توسعه کشور تهیه شده است. چارچوب اصلی این سند بر پایه «اصول هشتگانه آمایش سرزمین» است که زیرساخت آن را سیاستهای کلی نظام تعیین میکند. فرآیند تهیه آن با محوریت سازمان برنامه و بودجه کشور و با مشارکت مرکز پژوهشهای توسعه و آیندهنگری انجام شده است. این مجموعه در سه جلد تدوین و منتشر شده است. جلد اول شامل متن اصلی سند ملی آمایش سرزمین به همراه اسناد آمایش ده استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، اصفهان، البرز، ایلام، بوشهر، تهران، چهارمحال و بختیاری و خوزستان میشود. ساختار این سند معمولاً شامل افق چشمانداز (اغلب افق ۱۴۴۲ یا ۱۴۲۳ ذکر میشود)، اهداف کلان، راهبردهای فضایی و سیاستهای توسعه سرزمینی است. همچنین برای اسناد استانی، فرآیندی طراحی شده که ابتدا در شورای برنامهریزی و توسعه استان بررسی و سپس برای تصویب نهایی به مراجع ملی ارسال میشود. بر اساس مرور متون رسمی موجود، این اسناد به دنبال ایجاد «سازمان فضایی مطلوب» و تعادل در ساختار جمعیت، منابع و فعالیتهای اقتصادی در سطح استانها هستند.
