دانلود فایل PDF

(بازه زمانی ۲۸ فوریه تا ۸ آوریل ۲۰۲۶)

بیان مسئله؛

وقوع بیش از ۱۰۰ عملیات نظامی در خاورمیانه و قفقاز (مقطع زمانی ۲۸ فوریه تا ۸ آوریل ۲۰۲۶)، معمای امنیتی تمام‌عیاری را رقم زد و موجی بی‌سابقه از واکنش‌های دیپلماتیک را برانگیخت. در این دوران، ۱۶ کشور کلیدی با توجه به منافع اقتصادی و میزان آسیب‌پذیری خود، واکنش‌های متفاوتی را نسبت به جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کردند. شناسایی دقیق آرایش ائتلاف‌ها، درک معماری جدید امنیتی و تعیین میزان پایبندی یا تقابل این کشورها با امنیت ملی ایران در شرایط بحران، نیازمند عبور از تحلیل‌های تک‌کشوری و دستیابی به یک تصویر کلان است. این گزارش جامع، موازنه دیپلماتیک و جهت‌گیری استراتژیک این ۱۶ کشور را با استناد به ۴۵۰ موضع‌گیری رسمی استخراج‌شده، واکاوی و ترسیم می‌نماید.

تحلیل مواضع؛

تحلیل ۴۵۰ موضع رسمی ثبت‌شده نشان می‌دهد که ژئوپلیتیک منطقه در قبال ایران به سه بلوک مجزا (سپر دیپلماتیک، سکوت و کم‌اثر، تقابل و اجماع‌سازی) تقسیم شده است. وزن تخریب روابط و تلاش برای انزوای دیپلماتیک ایران بسیار سنگین‌تر از وزن همراهی بوده است.

جدول مقایسه‌ای جامع ۱۶ کشور (مبتنی بر حجم و درصد)

(ارزش هر کشور بر اساس تعداد کل مواضع و میزان مخالفت با ایران وزن‌دهی شده است)

تحلیل بلوک‌های منطقه‌ای:

• بلوک سپر دیپلماتیک (لبنان، عراق، ترکیه): این ۳ کشور با تولید بیش از ۱۵۰ موضع (عموماً ضداسرائیلی یا حامی حاکمیت ملی)، بزرگ‌ترین مانع در برابر شکل‌گیری اجماع مطلق اعراب علیه ایران بوده‌اند.
• بلوک سکوت/کم‌اثر (عمان، پاکستان، قزاقستان): این کشورها ترجیح داده‌اند با سکوت یا اتخاذ مواضع حداقلی، از اصطکاک مستقیم پرهیز کنند.
• بلوک تقابل و اجماع‌سازی (امارات، آذربایجان و…): این بلوک شامل ۱۰ کشور است که از فاز بیانیه عبور کرده و کارزاری جهانی علیه ایران به راه انداخته‌اند. لیدری این جریان با امارات (با ۱۲۳ موضع) و آذربایجان است که ماشین
• دیپلماسی خود را روی دور تند تقابلی قرار داده‌اند.

۴ نمونه از گلچین بیانیه‌ها به تفکیک بلوک‌ها در ادامه ارائه می‌گردد:

۱. لیدر تقابل (امارات):

«والاحضرت حملات موشکی و پهپادی مداوم ایران را که به مدت ۱۸ روز متوالی ادامه داشته و شامل بیش از ۲۰۰۰ موشک بالستیک و کروز و پهپاد بوده… با شدیدترین لحن محکوم کردند».

 ۲. چرخش راهبردی تقابلی (سوریه):

«جمهوری عربی سوریه تلاش ایران برای هدف قرار دادن جمهوری ترکیه و جمهوری آذربایجان با موشک‌های بالستیک و پهپادها را به شدت محکوم می‌کند و این اقدامات را نقض آشکار حاکمیت ملی… می‌داند».

 ۳. سپر دیپلماتیک (عراق):

«عراق عرصه‌ای برای تسویه حساب‌های منطقه‌ای نخواهد بود، در هیچ درگیری‌ای شرکت نخواهد کرد و اجازه نخواهد داد که از خاک آن برای حمله به کشورهای همسایه استفاده شود».

 ۴. نماد بی‌طرفی (عمان):

«سلطنت عمان ضمن محکومیت تمامی حملات علیه جمهوری اسلامی ایران، سرزمین‌های کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و کشورهای عربی، از همه طرف‌های ذیربط خواست تا خویشتنداری کنند…».

نتیجه‌گیری؛

بررسی مواضع ۱۶ کشور هدف حاکی از آن است که استراتژی مقابله با بحران نیازمند تفکیک دقیق وزن بازیگران است. ماشین دیپلماسی تقابلی (به لیدری امارات و جمهوری آذربایجان) در مسیر فشارهای حقوقی بسیار پرکار بوده و توانسته وزنه‌هایی چون اردن، مصر و عربستان را همسو کند. با این وجود، تمرکز دستگاه دیپلماسی بر تقویت بلوک سپر دیپلماتیک (عراق، ترکیه، لبنان) و همچنین اطمینان‌بخشی سریع به لنگرگاه‌هایی نظیر مصر و عربستان سعودی، می‌تواند ساختار اجماع‌سازی جهانی علیه ایران را دچار گسست کند. پرهیز از صرف زمان برای کشورهای کم‌اثر (بلوک سکوت) و تمرکز بر منزوی کردن لیدرهای تقابل، حیاتی‌ترین گام در دکترین سیاست خارجی ایران در این مقطع خواهد بود.

منابع

1. وب‌سایت رسمی پادشاه اردن: https://kingabdullah.jo/
2. وزارت امور خارجه و امور مهاجران اردن: https://www.mfa.gov.jo/
3. دفتر نخست‌وزیر ارمنستان: https://www.primeminister.am/en/
4. وزارت امور خارجه ارمنستان: https://www.mfa.am/en/
5. خبرگزاری رسمی آرمن‌پرس: https://armenpress.am/en
6. هیئت دولت/کابینه امارات: https://uaecabinet.ae/en/
7. وب‌سایت رسمی رئیس کشور: https://www.mohamedbinzayed.ae/en/
8. وزارت امور خارجه امارات: https://www.mofa.gov.ae/en/
9. خبرگزاری رسمی امارات (WAM): https://www.wam.ae/en/
10. وب‌سایت رسمی ولیعهد و نخست‌وزیر بحرین: https://www.crownprince.bh/en/
11. دفتر نخست‌وزیر بحرین: https://www.pmo.gov.bh/en/
12. وزارت امور خارجه بحرین: https://www.mofa.gov.bh/
13. خبرگزاری رسمی بحرین (BNA): https://www.bna.bh/en/
14. خبرگزاری رسمی آسوشیتدپرس پاکستان (APP): https://www.app.com.pk/
15. رادیو دولتی پاکستان: https://www.radio.gov.pk/
16. ریاست‌جمهوری ترکیه: https://www.tccb.tr/en/
17. وزارت امور خارجه ترکیه: https://www.mfa.gov.tr/
18. ریاست ارتباطات ریاست‌جمهوری ترکیه: https://www.iletisim.gov.tr/english/
19. ریاست‌جمهوری جمهوری آذربایجان: https://president.az/en/
20. خبرگزاری دولتی آذرتاج (AZERTAC): https://azertag.az/en/
21. وزارت امور خارجه و مهاجران سوریه: https://mofaex.gov.sy/en/
22. بخش اختصاصی ریاست‌جمهوری در سانا: https://sana.sy/en/presidency/
23. وزارت امور خارجه عراق: https://mofa.gov.iq/en/
24. خبرگزاری رسمی عراق (INA): https://ina.iq/en/
25. وزارت امور خارجه عربستان سعودی: https://www.mofa.gov.sa/en/Pages/default.aspx
26. خبرگزاری رسمی عربستان (SPA): https://www.spa.gov.sa/en/
27. سازمان پخش رادیو و تلویزیون عربستان (پشتیبان): https://www.sba.sa/en/
28. درگاه رسمی دولت عمان: https://gov.om/en/
29. خبرگزاری رسمی عمان (ONA): https://omannews.gov.om/
30. وزارت اطلاع‌رسانی/اطلاع‌رسانی رسمی عمان (پشتیبان): https://www.omaninfo.om/english
31. وب‌سایت رسمی رئیس‌جمهور قزاقستان: https://www.akorda.kz/en/
32. خبرگزاری قازینفورم؛ منبع رسمی اخبار نهادهای حکومتی: https://qazinform.com/
33. وزارت امور خارجه قطر: https://mofa.gov.qa/en
34. خبرگزاری رسمی قطر (QNA): https://www.qna.org.qa/en
35. ریاست‌جمهوری لبنان: https://www.presidency.gov.lb/
36. وزارت امور خارجه و مهاجران لبنان: https://www.mfa.gov.lb/arabic/home/
37. ریاست‌جمهوری مصر: https://www.presidency.eg/en/
38. هیئت دولت/دفتر نخست‌وزیر مصر: https://cabinet.gov.eg/
39. وزارت امور خارجه مصر: https://www.mfa.gov.eg/
40. سرویس اطلاعات دولتی مصر (State Information Service): https://sis.gov.eg/en/
41. خبرگزاری رسمی خاورمیانه (MENA): https://www.mena.org.eg/en/index/index
42. وب‌سایت رئیس شورای رهبری ریاستی یمن: https://presidentalalimi.net/en/
43. وزارت امور خارجه و مهاجران یمن: https://www.mofa-ye.org/Pages/en/
44. سبأنت/نسخه پشتیبان و آینه خبری رسمی: https://www.sabanew.net/home/en/